Nagrodę Nobla z fizyki w 2007 roku otrzymali Albert Fert (Francja) i Peter Grünberg (Niemcy) za odkrycie efektu gigantycznego magnetooporu, dzięki któremu na przykład twarde dyski mogą być coraz pojemniejsze.

Peter Gruenberg Urodził się w 1939 roku w czeskim Pilznie. Po wojnie jego rodzina przeniosła się do Niemiec do Lauterbach w Hesji. Kształcił się na Uniwersytecie Johanna Wolfganga Goethego we Frankfurcie, a następnie na politechnice w Darmstadt. Później związał się z Instytutem Fizyki Ciała Stałego przy centrum badawczym Juelich, gdzie stał się wiodącym specjalistą w dziedzinie zjawisk magnetycznych zachodzących w cienkich warstwach.

Jedną funkcji komputera zapisywanie i przechowywanie informacji. Urządzeniem do tego służącym jest dysk twardy. Jest to zazwyczaj krążek (najczęściej kilka) pokryty warstwą stopu ferromagnetycznego, wirujący w czasie pracy a ogromną prędkością. Pojedynczy bit (podstawowa jednostka informacji mająca dwa stany: zero lub jedynkę) jest zakodowany w postaci jednego z dwóch przeciwnych kierunków przeciwnych kierunków namagnesowania mikroskopijnego obszaru warstwy ferromagnetycznej. Bity są grupowane w bajty, te w sektory, sektory w koncentryczne ścieżki, nad którymi przesuwają się głowice. Gdy na twardym dysku zapisywane są dane, specjalny układ elektroniczny wysyła impulsy elektryczne do cewki. W ten sposób powstaje pole magnetyczne, które porządkuje poszczególne cząstki na powierzchni dysku. W przypadku odczytu danych następuje procedura odwrotna. Namagnesowana powierzchnia dysku indukuje prąd w cewce, który jest następnie przetwarzany przez układ elektroniczny napędu.

Albert Fert Urodził się w 1938 roku w Carcassonne w południowej Francji. W 1962 Fert ukończył paryską szkołę Ecole Normale Superieure, gdzie zdobył dyplom z matematyki i fizyki. Następnie był asystentem na Uniwersytecie w Grenoble oraz obronił tytuł magistra na Sorbonie (1963). W latach 1964-65 odbywał służbę wojskową, po której przeniósł się na Uniwersytet Paris-Sud w Orsay, gdzie zajmował się problemami fizyki metali i magnetyzmu. Tu w 1970 roku obronił pracę doktorską na temat właściwości przewodzących żelaza i niklu. Na tej uczelni od 1976 roku pracuje jako profesor fizyki. Jest też dyrektorem naukowym wspólnego laboratorium Narodowego Centrum Badań Naukowych (CNRS) oraz uniwersyteckiej grupy badawczej Thales.

W miarę zwiększania się informacji chcemy na jednym dysku zapisywać coraz więcej danych. Obszar zajmowany przez jeden bit staje się coraz mniejszy, a urządzenia do zapisu i odczytu danych stają się coraz subtelniejsze. Niestety, zmniejszenie obszaru przechowującego bit informacji osłabia pole magnetyczne na zewnątrz tego obszaru, co utrudnia odtworzenie.
Początkowo do zapisywania i odtwarzania informacji używano głowicę elektromagnetyczną. W 1980 roku wprowadzono głowice magnetooporowe. Wykorzystywały one efekt anormalnego magnetooporu (w skrócie AMR czyli Anomalous ManetoResistance). Mianem magnetooporu określa się zjawisko wpływu pola magnetycznego na oporność elektryczną przewodnika. Pole magnetyczne oddziałuje na każdy poruszający się elektron, powodując zakrzywienie jego toru. Zakłócenie polem magnetycznym ruchu wielu elektronów, przenoszących prąd elektryczny, zwiększa oporność przewodnika. jednak dla pół jakie występują w zapisie magnetycznym, to zwiększanie jest relatywnie niewielkie. Efekt staje się znacznie większy, gdy przewodnik jest wykonany z ferromagnetyku. Nazywamy go wówczas anomalnym magneto oporem.

Gdy namagnesowanie warstw A i C ma taki sam kierunek to opór materiału maleje, płynie więc większy prąd i zapisany jest stan 1. Gdy namagnesowanie warstw A i C jest przeciwne to opór rośnie i prąd słabnie i zapisany jest stan 0.

W 1988 roku Albert Fert i niezależnie Peter Grünberg odkryli zjawisko gigantycznego magnetooporu (GMR czyli Gigant MagnetoResistance). Występuje ono w strukturach złożonych z kilku metalicznych warstw, na przemian ferromagnetycznych i niemagnetycznych. W najprostszym wypadku są to trzy warstwy o grubościach rzędu nanometrów, np. żelazo - miedź - żelazo, osadzone na grubszym, przewodzącym podłożu. Jeśli kierunki namagnesowania obu warstw żelaza są zgodne to takie swobodne elektrony swobodne przenikają z jednej warstwy do drugiej, gdyż w obu mają takie samo "otoczenie magnetyczne". Jeśli kierunki magnesowania warstw są przeciwne, wówczas elektron przenikając z jednej warstwy do drugiej musi dopasować się do nowego otoczenia i prawdopodobieństwo takiego zdarzenia jest mniejsze. W rezultacie dla prądu płynącego w poprzek warstw oporność struktury jest mniejsza w przypadku zgodnego namagnesowania obu warstw ferromagnetycznych, a większa w przypadku przeciwnym. Względna różnica oporności może dochodzić do kilkunastu procent, a niektórych przypadkach sięga nawet 200%.
Aby wykorzystać gigantyczny magneto opór, należało znaleźć sposób przełączania kierunków namagnesowania ferromagnetyku ze zgodnego na przeciwny i odwrotnie. Działając polem zewnętrznym łatwo jest zmienić namagnesowanie, ale równocześnie w dwóch warstwach. Jednym ze sposobów uzyskania efektu przełączania jest stosowanie warstw wykonanych z odpowiednio dobranych, różnych ferromagnetyków, Wtedy działając stosunkowo słabym polem magnetycznym, można zmienić kierunek namagnesowania tylko w jednej warstwie, czyli można przełączyć strukturę ze stanu mniejszej oporności do większej lub odwrotnie. Gdy płynie większy prąd to oznacza, że występuje stan 1, gdy mniejszy 0. Zjawisko gigantycznego magneto oporu po raz pierwszy zostało zastosowane w urządzeniu komercyjnym przez IBM w 1997, które rewolucyjnie zwiększyło pojemność dysków.
Postęp w dziedzinie czujników magnetooporowych umożliwił także zbudowanie pamięci magnetycznej z wybiórczym dostępem (MRAM czyli Magnetoresistive Random-Access Memory). Uważa się, że w przyszłości pamięć MRAM może zastąpić obecnie stosowaną pamięć DRAM, stosowaną jako pamięć operacyjną.
Opracowano na podstawie internetowych informacji zamieszczonych w: w serwisie naukowym Gazety Wyborczej i serwisie naukowym portalu Onet.

---